Zasilanie awaryjne szpitala po raporcie NIK opublikowanym w marcu 2026 r.

NIK skontrolowała 15 szpitali I, II i III stopnia w pięciu województwach i 26 marca 2026 r. ogłosiła, że wszystkie miały w głównej siedzibie agregaty o wymaganej mocy z autostartem, a słabe punkty leżały gdzie indziej: w podtrzymaniu bezprzerwowym, instrukcjach i serwisie.

• – Pokrycie mocy szczytowej przez agregat wahało się od 48 % do ponad 160 %, a w 7 szpitalach przekraczało 100 %.
• – Dwa szpitale miały oddziały poza główną siedzibą z agregatami z 1984 i 1989 r. bez autostartu, co NIK uznała za niezgodne z § 42.
• – 13 szpitali miało UPS-y (jeden dynamiczny), a dwa nie miały ani UPS-ów, ani urządzeń równorzędnych.
• – W 8 szpitalach brakowało instrukcji eksploatacji, w 2 była niepełna. Najczęstsza przyczyna to brak wiedzy o obowiązku.
• – Z 366 urządzeń medycznych z własnym podtrzymaniem 54 (14,8 %) przejrzano po terminie, w 16 przypadkach z winy serwisu.
• – Agregaty i UPS-y były sprawne, ale serwis bywał nierzetelny, zwłaszcza przy próbnych uruchomieniach.

Autostart jest obowiązkowy, a agregat ma pokrywać co najmniej 30 % potrzeb mocy szczytowej szpitala. Tak stanowi § 42 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 26 marca 2019 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (t.j. Dz.U. 2022 poz. 402).

Przepis nie używa słowa „UPS”. Wymaga urządzenia zapewniającego odpowiedni poziom bezprzerwowego podtrzymania zasilania, a UPS jest jego typowym wykonaniem. NIK mówi o UPS-ach lub urządzeniach równorzędnych.

Przykład rachunkowy: przy mocy szczytowej 1 200 kW agregat musi pokryć co najmniej 360 kW. Szczyt może rosnąć z każdym nowym rezonansem, tomografem czy oddziałem, więc agregat, który kiedyś pokrywał 100 %, dziś może pokrywać mniej. Dlatego moc szczytową warto co jakiś czas ustalić ponownie z danych licznika albo z rejestratora.

NIK powołuje także przepis z dawnych warunków technicznych budynków z 2002 r. Rozporządzenie to ma w ELI status „uznany za uchylony”, więc nie opieramy na nim żadnego wymagania.

Gdy agregat ma autostart i pokrywa co najmniej 30 % szczytu, szpital ma urządzenie bezprzerwowego podtrzymania, a braki dotyczą dokumentów i serwisu, wystarczy je uzupełnić. W kontroli NIK wszystkie 15 szpitali miały w głównej siedzibie agregat o wymaganej mocy z autostartem, a braki dotyczyły oddziałów zewnętrznych, UPS-ów w dwóch szpitalach, instrukcji i serwisu.

Nowy zakup jest uzasadniony w trzech sytuacjach: agregat nie ma autostartu (jak w oddziałach zewnętrznych z 1984 i 1989 r.), pokrycie szczytu spadło poniżej 30 % po wzroście zapotrzebowania albo szpital nie ma urządzenia bezprzerwowego podtrzymania. Pozostałe pozycje z listy NIK, czyli instrukcje, plan prób, protokoły serwisu i harmonogram przeglądów aparatury, są pracą organizacyjną i nie wymagają inwestycji.

Próbne uruchomienia agregatu robi się tak często, jak wskazuje dokumentacja techniczno-ruchowa producenta, i właśnie tego dotyczy pierwszy wniosek NIK. Jeżeli DTR przewiduje próby pod obciążeniem częściej, niż szpital może je zrobić bez odłączania zasilania, liczbę prób można zmienić po uzgodnieniu z producentem, co NIK odnotowała jako praktykę dopuszczaną przez producentów.

Przepisy powszechnie obowiązujące nie określają sposobu dokumentowania czynności serwisowych, jak zauważa NIK, więc o formie protokołu decyduje szpital. Nasza propozycja minimum to data próby, wynik, czas przełączenia, godziny pracy agregatu, uwagi i osoba odpowiedzialna. Zapis pozwala wykazać kontrolerowi, że próby się odbyły, i ocenić, czy serwis agregat sprawdza, czy tylko uruchamia.

Instrukcja eksploatacji urządzeń energetycznych jest obowiązkiem pracodawcy z § 4 rozporządzenia o bezpieczeństwie i higienie pracy przy urządzeniach energetycznych (t.j. Dz.U. 2021 poz. 1210) i zawiera m.in. wymagania eksploatacyjne oraz terminy przeglądów, prób i pomiarów. Pracodawca ma ją bieżąco aktualizować.

Wymaga jej przepis, którego według NIK często nie znano: instrukcji nie było w 8 z 15 szpitali, a w 2 była niepełna. Jako roboczy spis treści proponujemy opis i schemat urządzenia, sposób przełączania wraz z procedurą ręczną, harmonogram prób według DTR, terminy przeglądów, wykaz osób z kwalifikacjami i postępowanie przy awarii.

NIK zalicza agregaty i UPS-y do grupy 1 wykazu urządzeń z rozporządzenia o kwalifikacjach (Dz.U. 2022 poz. 1392). Zakaz samodzielnej eksploatacji bez kwalifikacji, z wyjątkami, wynika z art. 54 Prawa energetycznego, a świadectwa tracą ważność po 5 latach (art. 54 ust. 1aa).

Da się to zrobić, jeśli rozdzielnica ma albo może dostać drugi tor zasilania i podział na sekcje, tak by wymieniać jedną sekcję, gdy druga przejmuje obciążenie. Bez tego każda wymiana wymaga wyłączenia: trzeba je uzgodnić z oddziałami, a najważniejsze odbiory zasilić tymczasowo.

Prace w czynnym szpitalu planuje się według odbiorów, nie według szaf. Dla każdej sekcji trzeba ustalić, które odbiory da się przełączyć, które trzeba zasilić z agregatu lub z zasilania tymczasowego i kto z personelu medycznego zatwierdza termin wyłączenia. Rozporządzenie o BHP wymaga polecenia pisemnego przy pracach w pobliżu nieosłoniętych urządzeń pod napięciem (§ 27) i definiuje zespół jako co najmniej dwie osoby (§ 2 pkt 12).

Pomieszczenia medyczne mają własną część normy PN-HD 60364-7-710. Normy nie czytaliśmy, więc jej treści nie streszczamy. Zakres opisuje m.in. publikacja jednej z hurtowni z maja 2026 r.

Ogłoszenia z lat 2025–2026 w BZP i TED pokazują zakupy rozdzielnic, hal agregatów, agregatów i kompensacji w szpitalach. To dane z rejestrów zamówień, a nie nasze realizacje.