Rozdzielnice SN bez SF6: czego zakazano od 2026 r. i co może dalej pracować

Czego dokładnie zakazuje art. 13 ust. 9 rozporządzenia o F-gazach?

Art. 13 ust. 9 rozporządzenia (UE) 2024/573 zabrania wprowadzania do użytku rozdzielnic elektrycznych, które w medium izolującym lub przerywającym łuk wykorzystują fluorowane gazy cieplarniane (F-gazy) albo których działanie jest od nich zależne. Dla rozdzielnic SN do 24 kV włącznie zakaz obowiązuje od 1 stycznia 2026 r.

GWP oznacza współczynnik globalnego ocieplenia gazu. Dla zakładów zasilanych z sieci SN istotne są wiersze a i b. Lit. a mówi o rozdzielnicach „w dystrybucji pierwotnej i wtórnej” i nie zastrzega, kto jest właścicielem sieci. Autorzy opracowań branżowych, m.in. w Elektro.info i na e-elektryczna.pl, rozumieją ten zapis tak, że obejmuje on także stacje odbiorców. Nie sprawdzono, czy takie jest stanowisko Komisji.

Czy trzeba wymienić działające rozdzielnice z SF6?

Rozporządzenie (UE) 2024/573 nie nakazuje wymiany działających rozdzielnic z SF6, bo zakaz dotyczy wprowadzania do użytku. Rozporządzenie nie mówi tego wprost, więc jest to wniosek z braku przepisu o wymianie.

Ten zakaz nie wyznacza więc zakładowi z działającą stacją żadnego terminu wymiany. Decyzję o modernizacji powinny uzasadniać stan techniczny, dostępność części i plan serwisu, a nie sam zakaz.

Co pozostaje dozwolone:

• dalsza eksploatacja zainstalowanych rozdzielnic z SF6;
• przeniesienie działającej rozdzielnicy w obrębie Unii, które nie jest wprowadzeniem do użytku (ust. 10);
• instalowanie części w celu naprawy lub serwisowania, jeśli nie zwiększa to GWP ani ilości F-gazów w urządzeniu (ust. 18);
• odstępstwa z ust. 11, 12, 14 i 15 oraz wyjątkowe zezwolenie Komisji na okres do 4 lat (art. 11 ust. 5).

Odstępstwa mają własne warunki, które zestawia poniższa lista.

• Ust. 11 dotyczy rozdzielnic o GWP poniżej 1 000 i wymaga przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia. Przez pierwsze 2 lata od daty zakazu odstępstwo daje brak ofert albo oferty tylko jednego producenta rozdzielnic bez F-gazów, a później wyłącznie brak ofert na takie rozdzielnice.
• Ust. 12 dotyczy GWP 1 000 i więcej, gdy nie ma ofert o GWP poniżej 1 000.
• Ust. 14 obejmuje zamówienia złożone przed 11 marca 2024 r., jeśli da się je udokumentować.
• Ust. 15 dotyczy rozbudowy, gdy urządzenia z F-gazem o niższym GWP nie są kompatybilne z istniejącą rozdzielnicą, a ich użycie wymagałoby wymiany całej rozdzielnicy.
• Dokumentację odstępstwa przez co najmniej 5 lat przechowuje operator rozdzielnicy (ust. 16) i to on zawiadamia właściwy organ (ust. 17). Operatorem jest w rozporządzeniu podmiot sprawujący faktyczną kontrolę nad technicznym działaniem urządzenia, a nie OSD, więc obowiązki te mogą dotyczyć zakładu, nawet gdy na odstępstwo powołuje się dostawca.

Rozbudowa istniejącej rozdzielnicy o nowe pole nie jest naprawą. Ust. 18 mówi o częściach do naprawy lub serwisowania, a rozbudowy dotyczy ust. 15. Nie należy zakładać, że nowe pole z F-gazem jest poza zakazem. Warunki ust. 15 warto udokumentować przed zamówieniem.

Co znaczy „wprowadzenie do użytku” i która data się liczy?

Rozporządzenie mówi o „wprowadzaniu do użytku” i nie podaje definicji. Operatorzy zrzeszeni w PTPiREE rozumieją przez wprowadzenie do użytkowania zakończenie montażu rozdzielnicy w miejscu jej docelowej pracy, po badaniach pomontażowych i potwierdzeniu gotowości do załączenia pod napięcie.

Komunikat z 27 sierpnia 2025 r. jest skierowany przez OSD do producentów urządzeń i nie ma mocy przepisu. PTPiREE powołuje się w nim na stanowisko Komisji Europejskiej, którego nie sprawdzono.

Według tego komunikatu liczy się ukończenie montażu i prób na obiekcie, a nie data zamówienia, umowy ani dostawy. Sama data zamówienia nie wyłącza więc z zakazu rozdzielnicy zamówionej w 2025 r., której montaż zakończy się po 1 stycznia 2026 r. Takiego zamówienia nie obejmuje też ust. 14, dotyczący zamówień złożonych przed 11 marca 2024 r., więc trzeba sprawdzić pozostałe odstępstwa.

Jeżeli umowa jest w trakcie realizacji, trzeba ustalić z dostawcą, jakie medium wykorzystuje rozdzielnica, kiedy zakończą się montaż i próby oraz na jakiej podstawie dostawca uznaje, że dostawa nie narusza zakazu. Odpowiedzi warto mieć na piśmie.

Czy zapis „bez SF6” w specyfikacji wystarczy?

Zapis „bez SF6” nie wystarcza, bo nie znaczy „bez F-gazów”, a dla rozdzielnic SN zakaz obejmuje każdy fluorowany gaz cieplarniany, bez względu na GWP.

Załącznik II rozporządzenia podaje GWP 24 300 dla SF6 i 2 750 dla Iso-C3F7CN (C4-FN), więc rozdzielnica z tym gazem nadal wykorzystuje F-gaz. Załącznik III obejmuje ketony fluorowane o GWP poniżej 1. W lit. a i b liczy się samo użycie F-gazu, a nie wysokość GWP, więc niskie GWP nie wyłącza rozdzielnicy SN do 52 kV spod zakazu. Kryterium GWP występuje dopiero w lit. c i d. Wniosek ten opiera się wyłącznie na brzmieniu lit. a i b.

Nazwa technologii w ofercie nie zastępuje oświadczenia producenta o medium izolującym i medium przerywającym łuk. W specyfikacji i umowie warto wpisać:

• nazwę i wzór chemiczny medium izolującego oraz medium przerywającego łuk, osobno dla każdego;
• pisemne oświadczenie producenta, że żadne z nich nie jest F-gazem i że działanie rozdzielnicy od F-gazów nie zależy;
• jeśli rozdzielnica zawiera F-gaz, datę zakończenia montażu i prób pomontażowych jako termin umowny, bo według komunikatu PTPiREE od niej zależy, czy obejmie ją zakaz;
• wskazanie ustępu i dokumentacji, jeśli dostawca powołuje się na odstępstwo.

Co zmienia się w serwisie rozdzielnic z SF6 od 2035 r.?

Od 1 stycznia 2035 r. art. 13 ust. 7 zabrania stosowania SF6 do konserwacji lub serwisowania rozdzielnic elektrycznych, o ile gaz nie jest zregenerowany lub poddany recyklingowi. Przepis przewiduje wyjątki techniczne oraz wyjątek na wypadek niedostępności takiego gazu w nagłej naprawie.

Rozdzielnica z SF6 może więc pracować po 2035 r., a do jej serwisu wolno używać gazu zregenerowanego lub poddanego recyklingowi. Ust. 7 nie nakazuje wymiany urządzeń. Przed podpisaniem wieloletniej umowy serwisowej warto zapytać wykonawcę, skąd taki gaz będzie pochodził.

Co sprawdzić przed zamówieniem rozdzielnicy SN?

Przed zamówieniem rozdzielnicy SN trzeba sprawdzić, czy obejmuje ją zakaz, jakie ma medium izolujące i przerywające łuk, kiedy zakończy się montaż i czy dostawca powołuje się na odstępstwo.

1. Czy to nowa rozdzielnica wprowadzana do użytku, czy naprawa albo przeniesienie działającej (ust. 10 i 18).
2. Napięcie: do 24 kV włącznie zakaz obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., powyżej 24 kV do 52 kV od 1 stycznia 2030 r.
3. Medium izolujące i przerywające łuk: nazwy, wzory i pisemne oświadczenie producenta, nie samo hasło „bez SF6”.
4. Data zakończenia montażu i prób pomontażowych zapisana w umowie.
5. Podstawa i dokumentacja odstępstwa, jeśli dostawca z niego korzysta.
6. Sposób serwisowania po 2035 r., jeśli w stacji zostają rozdzielnice z SF6.

Co zakaz oznacza przy zakupie stacji, opisuje strona o kontenerowych stacjach transformatorowych.