Kompensator mocy biernej: bateria kondensatorów, SVG czy filtr aktywny
Kompensator mocy biernej dobiera się do tego, co zakład faktycznie pobiera: baterię kondensatorów do spokojnego obciążenia indukcyjnego, SVG do obciążenia zmiennego i do energii biernej pojemnościowej, filtr aktywny do harmonicznych. Dostarczamy, montujemy i uruchamiamy, ale zaczynamy od pomiaru.
- Na fakturze pojawia się ponadumowny pobór energii biernej, a zużycie się nie zmieniło.
- Po montażu fotowoltaiki, oświetlenia LED albo przemienników częstotliwości wzrosła energia bierna, także pojemnościowa.
- W baterii kondensatorów ciągle padają kondensatory albo przepalają się bezpieczniki.
- Falowniki wyłączają się po zmianie w produkcji, a pomiar jakości energii wykazał przekroczenie dopuszczalnego poziomu harmonicznych.
Za co dokładnie płaci się na fakturze za energię bierną?
Na SN płaci się za energię bierną indukcyjną ponad tg φ0, którego domyślna wartość wynosi 0,4, oraz za każdy kvarh energii biernej pojemnościowej od pierwszego (§ 52 rozporządzenia taryfowego, Dz.U. 2026 poz. 1182, w życie od 5 września 2026 r.).
Rozliczeniami objęci są odbiorcy na SN, WN i NN, a na nN tylko wtedy, gdy przewiduje to taryfa operatora. Wartość tg φ0 ustala się w warunkach przyłączenia albo w umowie, nie może być niższa niż 0,2, a gdy umowa jej nie określa, wynosi 0,4. Energię liczy się w strefach kontroli albo całodobowo, zależnie od układu pomiarowego.
Za niedokompensowanie opłata wynosi k × Crk × (pierwiastek z ((1 + tg²φ) / (1 + tg²φ0)) – 1) × A. A to energia czynna, Crk to cena zapisana w taryfie, a k wynosi 1,00 na SN i 3,00 na nN. We wzorze na energię pojemnościową nie ma pierwiastka: płaci się ilość × k × cena, więc każdy kvarh kosztuje pełną stawkę. Dlatego przekompensowanie bywa droższe niż niedokompensowanie.
Przykład poglądowy: zakład na SN z tg φ = 0,6 przy tg φ0 = 0,4 i 100 MWh energii czynnej w miesiącu płaci około 4 295 zł przy cenie 518,81 zł/MWh (średnia URE za 2024 r.) albo około 3 793 zł przy 458,24 zł/MWh (średnia za 2025 r.). Tysiąc kvarh pojemnościowych kosztuje na SN 518,81 zł, a na nN 1 556,43 zł przy tej samej cenie. Liczy się cena zapisana w taryfie operatora; którą przyjmą taryfy na 2027 r., rozstrzygną decyzje URE.
Kiedy wystarczy bateria kondensatorów, a kiedy potrzebny jest kompensator SVG?
Bateria kondensatorów wystarcza, gdy obciążenie jest głównie indukcyjne (silniki, transformatory), zmienia się powoli i nie wprowadza wielu harmonicznych. SVG jest potrzebny, gdy obciążenie zmienia się szybko albo zakład oddaje do sieci energię bierną pojemnościową.
Bateria dołącza i odłącza stopnie kondensatorowe stycznikami, więc kompensuje skokowo i z opóźnieniem. Przy dużym obciążeniu zbyt mały stopień nie wystarcza i zakład jest niedokompensowany, a przy małym, na przykład w nocy albo w przerwie produkcji, zbyt duży stopień powoduje przekompensowanie. Na SN takie przekompensowanie jest rozliczane od pierwszego kvarh (§ 52 ust. 1 pkt 3 i ust. 8).
SVG, czyli statyczny generator mocy biernej, to przekształtnik energoelektroniczny, który wytwarza prąd bierny o potrzebnej wartości i znaku, indukcyjny albo pojemnościowy, w ułamku sekundy. Reguluje więc płynnie, a przy prawidłowych nastawach nie powoduje przekompensowania: gdy obciążenie spada, oddaje mniej. Zwykle kosztuje więcej niż bateria o tej samej mocy, ale tam, gdzie obciążenie skacze, kompensacja skokowa nie nadąża i opłata zostaje.
Gdy przemienniki częstotliwości i zasilacze wprowadzają harmoniczne, zwykła bateria kondensatorów może wejść w rezonans z siecią. Stosuje się wtedy stopnie z dławikami, które przesuwają rezonans poniżej piątej harmonicznej (typowo przy dławiku 7 %). Dławiki chronią kondensatory, ale harmonicznych z sieci nie usuwają.
Czym SVG różni się od aktywnego filtru harmonicznych?
SVG kompensuje moc bierną podstawowej harmonicznej, a aktywny filtr harmonicznych (AHF) kompensuje prądy wyższych harmonicznych. Urządzenie oznaczane jako ASVG robi według sprzedawców jedno i drugie, ale ma jeden prąd znamionowy: im więcej z niego pochłaniają harmoniczne, tym mniej zostaje na moc bierną.
Harmoniczne zwykle ujawniają się awariami, nie fakturą: przeciążają baterię kondensatorów, rozgrzewają transformator i przewody, wyłączają wrażliwe odbiorniki. W studium przypadku jednego z dostawców zakład tracił kondensatory baterii, a po zastosowaniu filtru aktywnego THDI spadło z około 30 % do 4–5 %.
To, czy zakład potrzebuje filtru, rozstrzyga pomiar jakości energii: widmo harmonicznych prądu w punkcie zasilania i na głównych odpływach, a nie wartość napięcia z jednej chwili. Przy opisie parametrów napięcia dostawcy i firmy pomiarowe przywołują normę PN-EN 50160.
Jak dobrać moc kompensatora w kvar: wystarczą faktury czy potrzebny jest pomiar?
Z faktur da się wyliczyć rząd wielkości, ale moc kompensatora dobiera się z pomiaru, bo faktura pokazuje sumy miesięczne, a kompensator musi nadążać za chwilowym obciążeniem.
Moc bierną do skompensowania daje wzór Q = P × (tg φ – tg φ0), gdzie P to moc czynna, na którą ma pracować kompensator. Przykład rachunkowy: zakład o szczycie 500 kW i tg φ = 0,7 chce zejść do 0,3, czyli z zapasem poniżej progu 0,4. Potrzebuje 500 × (0,7 – 0,3) = 200 kvar. Jeżeli ten sam zakład policzy P ze średniej miesięcznej, 100 MWh w miesiącu daje około 139 kW i tylko 56 kvar, więc urządzenie byłoby w szczycie za małe.
Pomiar powinien objąć pełny cykl pracy zakładu, łącznie z dniami o skrajnych obciążeniach i z przerwami. Pokazuje on nie tylko, ile kvar brakuje, lecz także, czy w nocy nie powstaje energia pojemnościowa i czy kompensator ma pracować razem z filtrem.
Ile kosztuje kompensator mocy biernej?
Sprzedawcy publikują ceny od około 8 500 zł za SVG 5 kvar, przez około 15 610 zł netto za SVG 100 kvar, do około 44 650 zł brutto za szafę zewnętrzną ASVG 100 kvar, więc samo „100 kvar” nie określa jeszcze zakresu. Są to ceny urządzeń, bez montażu i bez pomiaru.
Okresy zwrotu, które podają sprzedawcy, rozciągają się od 2–3 miesięcy na nN i 6–9 miesięcy na SN w jednym przykładzie, przez 12–24 miesięcy w innym, do około dwóch lat w małej instalacji. Traktujemy je jak ilustracje, nie jak pomiary. Zwrot liczy się tak: koszt urządzenia z montażem podzielony przez roczną opłatę, którą urządzenie faktycznie usunie.
Przykład rachunkowy przy założonym koszcie 30 000 zł z montażem: przy opłacie 4 000 zł miesięcznie, czyli 48 000 zł rocznie, urządzenie zwraca się w niecały rok, a przy 400 zł miesięcznie, czyli 4 800 zł rocznie, dopiero po ponad sześciu latach. Najpierw więc faktura, potem pomiar, a dopiero na końcu zakup.
| Pozycja | Cena według sprzedawcy | Źródło i data |
|---|---|---|
| SVG 5 kvar | od 8 500 zł | Energoraport, 24 października 2026 r. |
| SVG 30 kvar | 14 000 zł | Energoraport, 24 października 2026 r. |
| SVG 100 kvar | ok. 15 610 zł netto | Solarne.info, 16 października 2026 r. |
| ASVG 100 kvar (z redukcją harmonicznych) | ok. 20 894 zł netto | Solarne.info, 16 października 2026 r. |
| ASVG 100 kvar w szafie zewnętrznej | 44 649,62 zł brutto (ok. 36 300 zł netto, obliczenie własne) | Onninen, bez daty publikacji, odczyt 2 listopada 2026 r. |
| Bateria kondensatorów 50–600 kvar | od ok. 12 000 zł | Voltterm, bez daty publikacji, odczyt 2 listopada 2026 r. |
| Filtr aktywny 30–600 A | od ok. 30 000 zł | Voltterm, bez daty publikacji, odczyt 2 listopada 2026 r. |
| Projekt kompensacji | 8 000–13 000 zł; 20 000–50 000 zł przy dużych opłatach za energię bierną | Noldor, bez daty publikacji, odczyt 2 listopada 2026 r. |
| Audyt (pomiar) | 1 200 zł | Energoraport, 24 października 2026 r. |
Kiedy zakład nie potrzebuje kompensatora?
Kompensatora nie potrzebuje zakład, którego faktura nie wykazuje opłaty za energię bierną, bo kompensator może usunąć tylko to, za co się płaci.
Na nN opłata powstaje tylko wtedy, gdy taryfa operatora obejmuje takich odbiorców (§ 52 ust. 2). Według jednego z serwisów branżowych, który powołuje się na taryfę, ENEA Operator nalicza energię bierną w grupach C1x od 1 lipca 2026 r. i podaje stawkę 1,55643 zł/kvarh dla pojemnościowej na nN. Pełnej taryfy nie czytaliśmy, więc rozstrzyga zapis w taryfie operatora zakładu.
Kompensator nie jest też potrzebny, gdy opłata bierze się ze źle ustawionej baterii: zbyt dużego stopnia stałego, wyłączonego regulatora albo kondensatora po awarii. Wtedy wystarczy naprawa, a czasem wymiana stopni na zespół z dławikami. Pomiar pokazuje przyczynę, zanim zapadnie decyzja o zakupie.
Jak przebiegają prace
- 01
Faktury i taryfa
Odczytujemy z faktur energię czynną oraz bierną indukcyjną i pojemnościową, a z umowy lub warunków przyłączenia wartość tg φ0.
- 02
Pomiar
Zakładamy analizator w punkcie rozliczeniowym i na głównych odpływach na pełny cykl pracy zakładu.
- 03
Dobór
Wybieramy między baterią z dławikami, SVG i filtrem aktywnym oraz ustalamy moc w kvar albo prąd filtru w amperach.
- 04
Montaż i przyłączenie
Montujemy urządzenie w rozdzielni, przyłączamy do szyn nN i konfigurujemy sterowanie.
- 05
Uruchomienie i pomiar kontrolny
Porównujemy pomiar po uruchomieniu z początkowym, a po pierwszych rozliczeniach także z fakturami.
Najczęstsze pytania
Dlaczego po założeniu fotowoltaiki na fakturze pojawiła się energia bierna?
Fotowoltaika zmniejsza energię czynną pobraną z sieci, a zapotrzebowanie na bierną indukcyjną zostaje, więc tg φ rośnie i może przekroczyć 0,4. Energia pojemnościowa ma inne źródło: przy małym poborze stały stopień baterii kondensatorów albo nowe odbiory, jak oświetlenie LED i zasilacze, oddają ją do sieci. Rozlicza się ją od pierwszego kvarh (§ 52 ust. 1 pkt 3 i ust. 8). Przyczynę pokaże pomiar w punkcie rozliczeniowym.
Jak sprawdzić na fakturze, ile płacimy za energię bierną i czy kompensator się zwróci?
Na fakturze trzeba znaleźć pozycje „ponadumowny pobór energii biernej”, osobno dla indukcyjnej i pojemnościowej, i zsumować je za 12 miesięcy. Kompensator zwraca się, gdy koszt urządzenia z montażem podzielony przez tę roczną kwotę daje okres zwrotu, który zakład akceptuje. Przy 48 000 zł rocznie i urządzeniu za 30 000 zł to niecały rok, a przy 4 800 zł rocznie ponad sześć lat.
Bateria kondensatorów czy kompensator SVG przy falownikach i oświetleniu LED?
Przy przemiennikach częstotliwości i zasilaczach bateria bez dławików może wejść w rezonans z siecią i zniszczyć kondensatory. Do wyboru są wtedy bateria ze stopniami dławikowymi, SVG albo filtr aktywny, a decyduje pomiar harmonicznych prądu i zmienność obciążenia. Jeżeli obciążenie skacze, SVG kompensuje płynnie, a bateria skokowo.
Ile kosztuje kompensator 100 kvar razem z montażem?
Sprzedawcy publikują ceny urządzeń: SVG 100 kvar około 15 610 zł netto, ASVG 100 kvar około 20 894 zł netto, a w szafie zewnętrznej 44 649,62 zł brutto. Montaż, pomiar i projekt wycenia się osobno, a za sam projekt kompensacji jeden z doradców podaje 8 000–13 000 zł. Cena z montażem zależy od rozdzielni, w której urządzenie stanie, i nie ma jej w publicznych cennikach.
Czy w grupie taryfowej C1x też płaci się za energię bierną?
Przepis dopuszcza to na nN, jeśli przewiduje to taryfa operatora (§ 52 ust. 2 rozporządzenia, Dz.U. 2026 poz. 1182). Według jednego z serwisów branżowych ENEA Operator nalicza energię bierną w grupach C1x od 1 lipca 2026 r. Czy i od kiedy robi to operator danego zakładu, trzeba odczytać z jego taryfy.
Czy kompensator SVG usunie też harmoniczne, czy potrzebny jest osobny filtr aktywny?
Zwykły SVG kompensuje moc bierną, a harmonicznych nie usuwa. Filtr aktywny usuwa harmoniczne, a urządzenia ASVG łączą obie funkcje, ale mają jeden prąd znamionowy, więc zakres filtracji zależy od tego, ile prądu zostaje po kompensacji mocy biernej. Pomiar widma harmonicznych rozstrzyga, czy wystarczy jedno urządzenie.
Źródła
- eli.gov.pl
- ure.gov.pl
- Ponadumowny pobór energii biernej energoraport.pl,energoraport.pl
- solarne.info
- Kompensator aktywny mocy biernej ASVG 100 kvar w szafie, z funkcją redukcji harmonicznych onninen.pl,onninen.pl
- Ile kosztuje kompensacja mocy biernej energoraport.pl,energoraport.pl
- Kompensacja mocy voltterm.pl,voltterm.pl
- Kompensacja mocy biernej noldor.pl,noldor.pl
- aniro.pl
- Cena energii biernej 2026: jak uniknąć wysokich opłat doradcyenergetyczni.pl,doradcyenergetyczni.pl
Inne strony na ten temat
Zacznijmy od faktury i pomiaru
Wystarczy kilka ostatnich faktur z rozbiciem na energię bierną. Napiszemy, czy opłatę da się usunąć i jakim urządzeniem. Jeśli kompensator nie jest potrzebny, odradzimy zakup.
80-373 Gdańsk